Beyin ön bölgesi vücudun çalışma biçimine hipotalamus üzerinden sinirsel yollar ile de etki gösterir. Bu etkisi omurilik aracılığıyla olmaktadır.

Beyin ön bölgesinin sinirsel yolları kullanması 2 farklı çalışmayla gösterilmiş (Cec­het­to & Sa­per 1990 Da­ma­sio et al. 1990) ayrıca anatomik yerleşimi belirlenmiştir²⁵. Ken­di için­de 2 bö­lü­me ay­rı­lan si­nir­sel yol­lar­dan sem­pa­tik sis­tem ge­nel­de ça­lış­tı­rı­cı, pa­ra­sem­pa­tik sis­te­min ra­hat­la­tı­cı et­ki­si var­dır.

Sempatik yolların etkin olmasıyla kalp hızı ve kan basıncı artar, göz bebekleri (pupiller) büyür, akciğer yolları genişler, solunum hızı artar, mide ve barsak sindirimi yavaşlar. Parasempatik etkinlikte tam tersi işlemler olur. Ayrıca sempatik sisteme ek alarak, cinsel istek artar.

Kalp, için­de bu­lu­nan bir ça­lış­ma sis­te­miy­le sü­rek­li ve dü­zen­li bi­çim­de ça­lı­şır. Dı­şa­rı­dan bir et­ki gel­me­di­ği sü­re­ce ça­lış­ma hı­zı ki­şi­ye özel ve sa­bit­tir. Kalp, hı­zı­nın ne ola­ca­ğı­nı ve na­sıl ça­lış­ma­sı ge­rek­ti­ği­ni ken­di­si be­lir­le­ye­mez. Ki­mi mad­de­ler, hor­mon­lar ve bağ­lı ol­du­ğu si­nir sis­te­mi kal­bin ça­lış­ma­sı­nı et­ki­ler. Hi­po­ta­la­mus mer­kez­li olan si­nir yol­la­rı, ge­rek­li olan vü­cut uyu­mu­nu sağ­la­mak için, kalp hı­zı­nı ayar­lar.

Kalp da­marı sert­li­ği­ne bağ­lı ola­rak ge­li­şen kriz­le­rin ne­de­ni, al­los­taz et­ki­siy­le ge­li­şen me­ta­bo­lik anor­mal­lik­le­rin kalp da­ma­rın­da ya­rat­tı­ğı ha­sar­lan­ma­dır. Kalp kri­zi­nin bir ne­de­ni de, du­yar­lı­lı­ğı ar­tan be­yin ön böl­ge­si­nin hi­po­ta­la­mus ara­cı­lı­ğıy­la hem kalp hı­zı­nı art­tır­ma­sı hem de kalp da­mar­la­rı­nı ani ve aşı­rı kas­ma­sı so­nu­cu, kalp ka­sı­na gi­den kan mik­ta­rın­da­ki ani dü­şüş­tür. Bu tabloya tansiyon yüksekliği eşlik eder. Aşırı sinirlilik halinin kalp krizlerine neden olduğu bildirilmiştir^1,2. Şe­kilde, si­nir­sel yol­la­rın kalp ve kan ba­sın­cı­na olan et­ki­si gö­rü­lü­yor.

Tansiyon yüksekliği (Hipertansiyon) ve damar sertliği (ateroskleroz), allostatik sistemde gelişen hastalıklardır^3,4. Kalp hızını ayarlayan vagal sinir sistemin beyin ön bölge ve amigdala kontrolünde gelişen allostaz sisteminin etkisinde kalarak kalp ritm bozukluklarına yol açtığı bildirilmiştir⁵.

Allostaz etkisi altında mide barsak sisteminin çalışma özelliklerinin ve yapısının etkilenmesi sonucu; reflü, ülser, gastrit, irritabl kolon sendromu, inflamatuar barsak hastalıkları gibi klinik tablolar gözlenir^6-9

Kan şekeri yüksekliği, kan basıncı yüksekliği, şişmanlık, HDL kolesterol düşüklüğü ve trigliserid yüksekliği ile birlikte olan tablo; metabolik sendrom olarak adlandırılır. Metabolik sendrom bulguları, allostaz sisteminin sonuçlarından biridir^10-12

Stres altında, allostatik sistem etkisiyle kanser riskinin artışı, psikoonkoloji adıyla yeni gelişen bir disiplinde açıklanmaya çalışılmıştır¹³. Allostaz sistemi ve dolayısıyla stres altında özellikle meme kanseri gelişimi ön plana çıkarılmıştır^14-16. Ancak kanser ile allostaz arasındaki ilişkiyi net olarak ortaya koyabilecek yeterli sayıda çalışmalar henüz bulunmamaktadır¹⁷.

Kemik erimesi (osteoporoz), allostaz etkisiyle şiddeti artar^18-20

Bağışıklık sistemi (immün sistem) bozukluğu, allostaz sisteminin etkili olduğu hastalık grupları arasındadır^21-24.

Özet olarak vücudun değişikliklere karşı uyum sağlama özelliği, hipotalamus kontrolünde sağlanmaya çalışılır. Normalde geçici olan bu durum, vücudun düzenli çalışma biçimini korunması için gereklidir. Uyum sağlayan sistemin sürekli hale gelmesi, beyin ve iç organlarda tükenmişlik yaratarak kronik hastalıkların ortaya çıkmasına neden olur. Anormal uyum sürecinin adı, özellikle 1993 yılından bu yana çeşitli klinik ve preklinik tıp disiplinlerinde allostaz (allostasis, allostatic load) olarak anılır. Allostaz kontrolü hipotalamus ve dolaylı olarak beyin ön bölgesi kontrolündedir. Beyin ön bölgesinin çalışma özellikleri allostaz sisteminin şiddetini belirleyen önemli bir faktördür. Beyin ön bölgesi, aklı ve bireyler arası farklı kişilik özelliklerini belirler. Bu nedenle stres algısı bireyseldir. Stres, farklı beyin çalışma özellikleri olan bireyleri, genetik etkilerle birlikte, farklı biçimde etkileyerek farklı şiddetteki allostaz sisteminin oluşumunu sağlar.

Allostaz Etkisinde Beyin→

Kaynaklar

1. Suarez EC, Kuhn CM, Schanberg SM, Williams RB, Zimmermann EA (1998): Neuroendocrine, cardiovascular, and Emotional responses of hostile men: the role of interpersonal Challenge. Psychosom Med 60:78–88

2. Williams RB, Chesney MA (1993): Psychosocial factors and Prognosis in established coronary artery disease. JAMA 270:1860–1861

3. Allostasis and allostatic load: expanding the discourse on stress and cardiovascular diseaselogan JG, Barksdale DJ. J Clin Nurs. 2008 Apr;17(7B):201-8.

4. Allostatic Load and Allostasis Notebook John D. And Catherine T. Macarthur Research Network on Socioeconomic Status and Health 1999

5. Ann N Y Acad Sci. 2006 Nov;1088:361-72 Beyond heart rate variability: vagal regulation of allostatic systems. Thayer JF, Sternberg E

6. The neurobiology of stress and gastrointestinal disease Gut 2000;47:861-869 EA Mayer

7. Depressive Symptoms and Inflammatory Bowel Disease in Children and Adolescents: A Cross-Sectional Study Journal of Pediatric Gastroenterology & Nutrition. 39(4):395-403, October 2004 Szigethy, Eva ; Levy-Warren, Anna et al

8. Nutrition and the chronically critically ill patient. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care. 8(1):33-39, January 2005. Mechanick, Jeffrey I; Brett, Elise M

9. Role of Stress in Functional Gastrointestinal Disorders Evidence for Stress-Induced Alterations in Gastrointestinal Motility and Sensitivity H. Mönnikes   Dig Dis 2001;19:201-211

10. Job stress related to glyco-lipid allostatic load, adiponectin and visfatin Wei Li et al Stress and Health Volume 23 Issue 4, Pages 257 – 266 2007

11. Allostatic Load as a Marker of Cumulative Biological Risk Teresa E. Seeman et al PNAS vol 98 no 8 2001

12. Stress and the Metabolic Syndrome Circulation. 2002;106:2634-2636 Paul Hjemdahl

13. Bull Cancer. 2006 Mar 1;93(3):289-95 Stress and allostatic load: perspectives in psycho-oncology Ronson A

14. Nature Clinical Practice Oncology (2006) 3, 612-620 Stress and breast cancer: a systematic update on the current knowledge Naja Rod Nielsen and Morten Grønbæk

15. Breast Cancer and Psychosocial Factors: Early Stressful Life Events, Social Support, and Well-Being Karni Ginzburg et al Psychosomatics 49:407-412, September 2008

16. BMJ  2005;331:548 Self reported stress and risk of breast cancer: prospective cohort study Naja Rod Nielsen et al

17. Between the body and the mindthe involvement of psychological factors in the development of multifactorial diseases .  European Journal of Cancer , Volume 37 , Pages 148 - 152 L . Tomatis

18. Psychoneuroendocrinology. 2002 May;27(4):505-17Cognitive impairment correlates with hypothalamo-pituitary-adrenal axis dysregulation in multiple sclerosisheesen C

19. Glucocorticoids and Their Actions: An Introduction Evangelıa Charmandarı Annals of the New York Academy of Sciences Volume 1024 Issue Glucocorticoid Action: Basic and Clinical Implications, Pages 1 – 8 2006

20. Neurobiol Aging. 2002 Sep-Oct;23(5):921-39 Sex, stress and the hippocampus: allostasis, allostatic load and the aging process mcewen BS

21. Central effects of stress hormones in health and disease: Understanding the protective and damaging effects of stress and stress mediatorseur J Pharmacol. 2008 Apr 7;583(2-3):174-85 Mcewen BS

22. Psychological stress, immune function and disease development. The psychoneuroimmunologic perspectivebundesgesundheitsblatt Gesundheitsforschung Gesundheitsschutz. 2006 Aug;49(8):759-72 Schulz KH, Gold S

23. An immune risk phenotype, cognitive impairment, and survival in very late life: impact of allostatic load in Swedish octogenarian and nonagenarian humansj Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2005 May;60(5):556-65Wikby A et al

24. Stress: a risk factor for serious illness Vanitallie TB. Metabolism. 2002 Jun;51(6 Suppl 1):40-5

25. A con­nec­ti­on imp­li­ca­ted in the con­trol of res­pi­ra­ti­on, blo­od pres­su­re, and ot­her au­to­no­mic func­ti­ons. Bar­bas, H., & Pand­ya, D. N. Arc­hi­tec­tu­re and in­trin­sic con­nec­ti­ons of the pref­ron­tal cor­tex . Jo­ur­nal of Com­pa­ra­ti­ve Ne­uro­logy, 286, 353-375.(1989).