Beyin ön bölgesi, her iki göz kü­re­si­nin üze­rin­den baş­lar, öne doğ­ru çı­kın­tı ya­par, kaş­la­rı ge­çip yu­ka­rı­ya doğ­ru iler­ler ve alın­da saç­lı de­ri­nin baş­la­dı­ğı yer­de son­la­nır. En üst­te ve en ön­de bu­lu­nan ko­nu­mu ile öne­mi­ni gös­te­rir gi­bi­dir.

Be­yin ön böl­ge­si­nin ça­lış­ma­sıy­la; in­san­da akıl özel­lik­leri olu­şur.^1-3

Beyin ön bölgesinin temel özelliklerinden biri “dikkat”dir. Uyanık iken en yoğun kullanılan özelliktir. Dikkat ile birlikte oluşan diğer bir özellik, kısa süreli bellek ya da işleyen bellektir. Yapılan işe yoğunlaşabilmek ve çalışmanın sürdürülebilmesi için, dikkati verme ve işleyen belleğin etkin olması gereklidir. Beyin ön bölgesinin bu özelliklerinin birçok hastalığa eşlik ettiği söylenebilir. Örneğin nezle iken bile dikkatinizin azaldığını farketmişsinizdir. Ayrıca, eşyayı koyduğu yeri unutma, kapıyı kilitlemeyi unutma, yemeği ateşte unutma gibi sıkça yaşanan günlük ve kısa süreli olan unutkanlıkların nedeni, duyarlılığı artmış olan beyin ön bölge çalışma özellikleridir.

Beyinde uzun süreli bellek kayıtlarının yer aldığı hipokampustan bilgilerin alınıp değerlendirilmesi, beyin ön bölgesinde gerçekleşir. Orta ve uzun geçmişle ilgili unutkanlıkların bir nedeni de beyin ön bölgesinde duyarlılık artması sonucu eski bilgilerin bellek deposundan çağrılamayışıdır ^4-7. 

Yapılan işin verimi ve iş sonrası kişinin yorgunluk derecesi, beyin ön bölgesinin ortaya çıkardığı dikkat özelliği ile birlikte güdülenme ya da istek  (motivasyon) özelliğine bağlıdır.

Motivasyon des­te­ğiy­le; ör­ne­ğin, oku­ma ey­le­mi­ni ger­çek­leş­ti­rir. Be­yin ön böl­ge ça­lış­ma­sın­da so­run olan in­san­lar oku­ma­yı bu nedenle sev­mez­ler. ( Sonraki konularda sözedilecek olan motivasyon, deneyimlerle birlikte gelişen kazanç sisteminin beyin ön bölgesindeki etkisine bağlıdır)

Yoğunlaşma, dikkati verme durumunda beyin ön bölgesi; diğer dış uyaranlara kendini kapatır ve dikkatin sürekliliğini sağlar. Örneğin, çevreden gelen ses nedeniyle rahat çalışamayan kişide dikkat eksikliği vardır. Dikkatin toplanamadığı diğer durumlarda da bu geçerlidir. Takıntılı kişilik özellikleri gözlenen durumlarda tam tersi olur ve dikkat yoğunlaşması durdurulamaz ya da dikkatin yönü istemli bir biçimde değiştirilemez. Ayrıca her iki durum aynı kişide ortaya çıkabilir. Takıntı bozukluğunda (obsesif-kompulsif bozukluk) dikkat eksikliği, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda takıntılı kişilik özellikleri görülebilir.

Beyin ön bölgesinin duyarlı çalışma belirtileri hemen her kişide az ya da çok oranda ortaya çıkarak farklı kişilik özelliklerinin gelişmesine neden olur. Bu farklılıkların şiddeti arttıkça, gri tonları karardıkça, hastalık durumu ortaya çıkar.

Beyin ön bölgesinin bilimsel geçmişi

Beyin ön bölgesinin çalışmasıyla akıl ve kişilik özelliklerinin ortaya çıkmasını bilim dünyasına farkettiren önemli ilk örnek, Phineas Gage adlı demiryolu işçisinin 1848 yılında geçirmiş olduğu kazadır. Kaza sonrası kafasındaki demir parçası çıkartıldıktan sonra hafif görme kaybı ve yüz felci geliştiği farkedilmiş. İşine bu şekilde geri dönen Gage’de zaman içinde farklı kişilik özellikleri geliştiği gözlenmiş. Kaza öncesi çalışkan, sorumluluk sahibi ve arkadaşları tarafından sevilen biri olan Gage, kaza sonrası uygunsuz davranışlar sergileyen, kurallara uymayan, saygısız, hoşgörüsü olmayan, küfürbaz, kaprisli, kararsız, uyumsuz, çocukça davranışlar sergileyen biri olmuş. Dr Harlow notlarında, Gage’nin akıl özelliklerini yıllar geçtikçe kaybettiğini bildiriyordu⁸.

1935 yılında Nörolog Dr John Fulton, beyin ön bölgesi çıkarılan şempanzelerin tüm uyarılara tepkisiz kaldıklarını bildirmiş. Benzer deneylerin ardından kimi akıl hastalıklarına beyin ön bölge operasyonları yapılmaya başlanmış. Leukotomy adı verilen bu operasyonlarda, beyin ön bölgesinden çıkan sinir damarları kesilmiş⁹. ABD başkanı John F. Kennedy’nin kızkardeşi Rosemary’e kişilik bozukluğu nedeniyle yapılan operasyon sonrasında kişilik özelliklerini tamamen yitirdiği, tepkisiz olduğu, yaşayan bir bitkiden farksız hale geldiği gözlenmiş⁹.

12 yaşında iken ice-pick lobotomy adı verilen ve küçük bir parçanın çıkartılması ile yapılan beyin ön bölge operasyonu geçiren Howard Dully, ruhundan birşeylerin çalındığı duygusuyla yaşadığını belirtmiş¹⁰.

Hayvanlarda beyin ön bölgesi

Şekil'de görülen beyin ön bölge oranlarının karşılaştırmasından anlaşılacağı üzere, insanı hayvanlardan ayrılmasını sağlayan en önemli beyin yapısı, beyin ön bölgesidir. Ki­mi be­yin ön böl­ge­si ge­liş­miş can­lı­la­rın, in­san­lar­la iliş­ki ku­ra­bil­di­ği göz­le­nir. Kö­pek­ler bu­nun gü­zel bir ör­ne­ği­dir. Bu ne­den­le ev­cil­dir­ler. İn­san­la­ra ki­mi ko­nu­lar­da uyum sağ­la­ya­bi­lir­ler. Ki­mi ko­nu­lar­da da ben­zer­lik­ler gös­te­re­bi­lir­ler. Ki­mi kö­pek cins­le­ri sa­hip­le­ri­ne şi­ma­rır­lar. Aç ol­duk­la­rı­nı ifa­de ede­bi­lir­ler. Eği­ti­le­bi­lir­ler. Öğ­re­ne­bi­lir­ler. Ama ay­nı özel­lik­le­ri, be­yin ön böl­ge­si ye­ter­li ge­liş­me­yi sağ­la­ma­dı­ğı için tim­sah ya da kap­lum­ba­ğa gös­te­re­mez.

Kuş­lar­da ni­do­pal­li­um ca­udo­la­te­ra­le adı ve­ri­len be­yin böl­ge­si, be­yin ön böl­ge­si­nin ye­ri­ni al­mış­tır ve ben­zer ça­lış­ma özel­lik­le­ri­ne sa­hip­tir. Bu böl­ge, di­ğer kuş­lar­dan fark­lı ola­rak en çok pa­pa­ğan ve gü­ver­cin­de da­ha ge­liş­miş özel­lik­ler gös­te­rir. Bu ne­den­le her iki kuş cin­si eği­ti­le­bi­lir özel­lik­ler içe­rir.¹¹

De­ney hay­va­nı ola­rak sık­lık­la fa­re cins­le­ri ve may­mun­lar kul­la­nı­lır. Her iki tür hay­va­nın be­yin ön böl­ge­le­ri­nin, di­ğer can­lı tür­le­rin­den da­ha ge­liş­miş özel­lik­le­re sa­hip ol­du­ğu gö­rü­lür.¹²

En bü­yük be­yin ön böl­ge­si­ne sa­hip olan hay­van, yu­nus­lar­dır. Bu ne­den­le öğ­ren­me ve eği­ti­le­bil­me özel­lik­le­ri diğer hayvanlardan daha faz­la­dır.

İnsana benzer kafatası buluntularının örnekleri 5.sırada bulunan günümüz insanıyla karşılaştırıldığında en çok farklılaşan bölgenin beyin ön bölgesi olduğu görülür^13.

Sü­rü ha­lin­de ya­şa­yan hay­van­la­rın ay­nı dav­ra­nış özel­lik­le­ri gös­ter­dik­le­ri­ne şa­hit ol­mu­şuz­dur. Teh­dit al­gı­sı ile ger­çek­le­şen du­rum­da cey­lan ya da ba­lık sü­rü­le­ri­nin tep­ki­si ay­nı­dır. Çün­kü teh­di­di al­gı­la­yan be­yin ön böl­ge özel­lik­le­ri ta­ma­men ay­nı­dır. İn­san­lar­da be­yin ön böl­ge özel­lik­le­ri bir­bir­le­rin­den fark­lı­dır. İn­san­la­rın üs­tün ol­ma­sı­nı sağ­la­yan be­yin ön böl­ge özel­lik­le­rin­de olu­şan fark­lı­lık­lar, ay­nı za­man­da in­san­lar ara­sın­da fark­lı­lık­lar ya­ra­ta­rak, ki­şi­lik çe­şit­li­li­ği­ne ne­den olur.

Kı­sa­ca, in­sa­nın hay­van­lar­dan üs­tün ol­ma­sı­nı sağ­la­yan özel­lik­ler, be­yin ön böl­ge­si­nin ça­lış­ma­sıy­la or­ta­ya çı­kar. Ay­rı­ca hay­van­lar­da be­yin ön böl­ge­si­nin ge­liş­miş­lik dü­ze­yi, in­san­la­ra olan ya­kın­laş­ma­nın de­re­ce­si­ni de be­lir­ler.

Kaynaklar

1.Deb­ra A. Gus­nard et al, Me­di­al pref­ron­tal cor­tex and self-re­fe­ren­ti­al men­tal ac­ti­vity: Re­la­ti­on to a de­fa­ult mo­de of bra­in func­ti­on PNAS March 27, 2001 vol. 98 no. 7 4259-64

2.The Origin of Mind: Evolution of Brain, Cognition, and General Intelligence David C. Geary American Psychological Association press 2006

3.Ja­son J. Rad­ley, Re­gi­onal Dif­fe­ren­ti­ati­on of the Me­di­al Pref­ron­tal Cor­tex in Re­gu­la­ting Adap­ti­ve Res­pon­ses to Acu­te Emo­ti­onal Stress.  The Jo­ur­nal of Neu­ros­ci­en­ce, De­cem­ber 13, 2006, 26(50):12967-76

4. Fast track to the medial prefrontal cortex Paul W. Frankland, Bruno Bontempi PNAS January 17, 2006 vol. 103 no. 3 509-510

5 Prefrontal cortex and the organization of recent and remote memories: An alternative view  Jerry W. Rudy et al, learnıng & memory 12:445-446  2005

6 Prefrontal Cortex Lesions Modify the Spatial Properties of Hippocampal Place Cells Rachel J. Kyd and David K. Bilkey Cerebral Cortex, Vol. 13, No. 5, 444-51, May 2003

7 Prefrontal-hippocampal dynamics involved in learning regularities across episodes Christian F. Doeller et al, Cerebral Cortex 2005 15(8):1123-1133

8. Harlow, J.M. (1868). Recovery from a Passage of an Iron Bar through the Head Publications of the Massachusetts Medical Society 2: 327-347

9.  Braslow, Joel T. (1997). Mental ills and bodily cures psychiatric treatment in the first half of the twentieth century University of California Press, 169

10.  My Lobotomy, Howard Dully and Charles Fleming, Crown Publisher 2007

11. Onur Gün­tür­kün, The avi­an 'pref­ron­tal cor­tex' and cog­ni­ti­on. Cur­rent Opi­ni­on in Ne­uro­bi­ology 2005, 15:686-93

12. Pe­rez-Cruz et al., Morp­ho­logy of Pyra­mi­dal Neu­rons in the Rat Pref­ron­tal Cor­tex Neu­ral Plas­ti­city 2007, Ar­tic­le ID 46276

13. Cerebral Cortex 2008 18(10):2352-57 Brain Size and Folding of the Human Cerebral Cortex Roberto Toro et al